آزادی زن با سوسیالسیم ممکن است

مصاحبه فریده آرمان با مریم جعفر زاده فعال اجتماعی و سیاسی حقوق زنان در کشور آذربایجان

پیاده و تنظیم متن از شادی بهار

مقدمه:

 این مطلب از آنجا که به مقایسه شرایط و حقوق زنان ٬ قبل و بعد از تغییر سیستم اداری کشور آذربایجان و بعد از استقلال آذربایجان از اتحاد جماهیر شوروی می پردازد، اهمیت دارد. در کشور روسیه، انقلابی کمونیستی در سال 1917 انجام شد. می دانیم که تلاش کمونیستها و کارگران برای برقراری یک حکومت کمونیستی در کشور روسیه  به اهداف خود نائل نشد ولی خواست انقلاب که برقراری یک جامعه  سوسیالیستی و برابر و آزاد بود، چنان تکانی و زلزله ای در شوروی آن زمان ایجاد کرد که تمام پایه های سیستم نابرابر و متکی به سرمایه داری و بی حقوقی کامل انسانها در آن کشور را دگرگون کرد. زلزله ای که حتی انتهای امواج آن در اروپا به بهبود وضعیت کارگران و زنان منجر شد. بررسی تاریخ بسیاری از کشورهای اروپایی نشان میدهد که ترس بورژوازی از انتشار انقلاب سوسیالیستی و حق طلبی مردم ، بعد از دیدن انقلابی به آن عظمت و با دستاوردهای  عظیم برای ایجاد یک جامعه انسانی، چنان تاثیری در روند تغییر و بهبود وضعیت زنان و کارگران گذاشت که واقعا می توان صدها جلد کتاب در مورد آن خواند.

آذربایجان هم زیر پوشش چنین تحولی قرار گرفت. و فقط نسیم یک جامعه سوسیالیستی را تجربه کرد و در سال 1991 از اتحاد جماهیر شوروی مستقل شد. حکومت دمکراتیک آذربایجان در این سال به قدرت رسید. از سال1991 حزب حاکم شروع به تعرض به آخرین بقایای  دستآوردهای این انقلاب سیوسیالیستی کرد. من در این مصاحبه ، فوکوسم را به وضعیت زنان در این کشور قرار داده ام .          

سئوال:لطفا خودتان را معرفی کنید؟

من مریم جعفر زاده فعال اجتماعی و سیاسی حقوق زنان در کشور آذربایجان شوروی، تهیه کننده و مجری برنامه تلویزیونی دنیای زنان  درباکو٬ هم چنین تهیه کننده  برنامه  گزارشها و تحلیل سیاسی در تلویز یون    ANS Azarbajgan News Servic بودم. سردبیروموئسس روزنامه ای بودم به اسم Auro Asia که در مورد مسائل ترکیه وآذربایجان بود۰همچنین سردبیروتهیه کننده مجله ای بودم به اسم "خانم"۰ درشهر باکومتولد شده و ۴۸سال دارم۰دو فرزند دخترو پسر دارم۰ از سال ۱۹۹۸ بطور رسمی درحیطه احقاق حقوق زنان فعالیت می کردم۰

شمه ای از اوضاع آذربایجان: دین رسمی در آذربایجان اسلام است. از سال ۱۹۹۱ از شوروی سابق جدا ومستقل شده است۰ حزب نوین آذربایجان در حکومت و قدرت است وحکومت، دموکراتیک است ۰ سابقا یک حزب اسلامی هم وجود داشت که در سال ۱۹۹۵ رسما ملغی شد این حزب از طرف دولت اسلامی ایران حمایت مالی و معنوی می شد و عملا فعالیتشان بر علیه دولت بود به همین خاطر رسما لغو شده وفقط از آنها اسمی باقی مانده است ۰در دوران شوروی سابق از سال۱۹۲۰کشور آذربایجان جزو یکی از کشورهای اتحاد جماهیر شوروی شد. دو اصل درایندوره مهم بود یکی از بین بردن ما لکیت روی زمین ومالکیت خصوصی و تساوی حقوق بین زن و مرد ۰

لازم است که نکات مثبت سوسیالیزم را حتی اگر انتقاداتی داریم بگویم۰یکی از محسنات این دوره این بود که آموزش و حق استفاده از تحصیل برای همه یکسان بوده و با این که ما جزئی از اتحاد شوروی بودیم ولی فرهنگ ٬ دین٬ تاریخ و ادبیات خودمان را داشتیم وآنها کاری به آن نداشتند. با توجه به اینکه در دورانی کشور آذربایجان فعلی بخشی از اتحاد جماهیر شوروی بود ٬در عین حال ما از آزادی و استقلال داخلی خودمان برخوردار بودیم زبان٬فرهنگ وهنر  خودمان را داشتیم. من خودم را سو سیال دمکرات می دانم.

فکرمی کنید چه فرقی وضعیت زنان از قبل از استقلال آذربایجان و بعد از آن کرده است؟

آنچه که در  دوره قبل مهم بود این بود که همه از تحصیل رایگان بر خوردار بودند وهمه درکارو  تو لید اجتماعی شریک بودند . درزمان قبل زنان حقوق برابر قانونی واجتماعی با مردان داشتند ومیزان درآمد آنها کفاف زندگیشان را می داد. اما در این نظام فعلی وکنونی زنان حمایت مالی ندارند و20% از زنان جامعه فعلی آذربایجان مجبورند برای تأمین زندگیشان تن به هر کاری بدهند. در حال حاضر خانم هائی که از تحصیلات بالا وتخصصی برخوردار بودند مشغول به کار می باشند در رابطه با  تحصیل ، در حال حاضر درصد دختران وزنان تحصیل کرده از مردان بیشتر است. یکی ازعوامل آن فشار آوردن خانواده به دختران برای کسب شرایط بهتر برای گرفتن کار در جامعه می باشد.

-موقعیت حقوقی وقانونی زنان به چه صورت است ؟  

از نظر قانون اساسی کشور آذربایجان زنان با مردان یکسان هستند۰ شاید هم در بعضی موارد امتیازهای بیشتری به زنان داده شده است، اما در عمل اینطور نیست ۰به خاطر باز شدن فضای جامعه، سرمایه گذاری شرکتهای خارجی٬ زیاد شده  است و همچنین سرمایه داران آذربایجانی شرکتهای بزرگی دایر کرده اند که آنها در مورد استخدام کارمندان زن جدول استخدامی خاصی دارند۰ مثلا سن از  ۳۵ سال نباید بیشتر باشد زنی که بالای ۳۰ سال داشته باشد به سختی می تواند کار پیدا کند۰ زیبائی ظاهری هم یکی از امتیازات  در استخدام می باشد۰

 لطفا در رابطه با  قوانینی که مربوط  به حقوق  زنان می باشد برایمان توضیحاتی  بدهید؟

۱-قانون٬ مردان را به رعایت حقوق زنان موظف می کند ۰مثلا اگر مردی٬ زنی را تحت فشار روحی و فیزیکی قرار دهد این شخص مجازات می شود۰

۲۔ ازدواج طبق موازین قانونی ثبت می شود و نه مذهبی۰

۳۔ زوجی که بخواهند طلاق بگیرند اگرصاحب یک فرزند باشند ۲۵% واگر دو فرزند  داشته باشند ۵۰% اموال مرد به زن می رسد۰

۴۔ در مورد سرپرستی بچه ها، قانونا بچه به مادر تعلق می گیرد۰ از نظر حقوق اجتماعی، به مادرانی که از فرزندشان مراقبت می کنند کمک هزینه دولتی داده میشود.۰ مرد موظف است که برای کمک هزینه نگهداری از بچه سهمی را به عهده بگیرد ولی درصورت مشکلات مالی مرد این هزینه را دولت تقبل می کند۰ البته این مربوط به دوران قبل است و الان این امتیازات را خیلی تقلیل داده اند۰ به مادران تنها بابت هر بچه  پولی معادل ۱۰ دلار می دهند۰ به خانواده های کم درآمد بابت هر بچه 5 دلار داده می شود.

کمی در رابطه با سطح استاندارد زندگی در آذربایجان برایمان بگوید؟

 حقوق متوسط بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ دلار در ماه است۰ مثلا حقوق  یک کارمند در حدود ۱۱۰ دلارمی باشد۰

در رابطه با اجاره خانه شرایط به مراتب از سابق بسیارسخت تر شده است ۰در باکو اجاره یک اتاق در حدود ۲۰۰ دلار در ماه است که تا ۱۰۰۰ دلار هم می تواند افزایش پیدا کند۰ درشهرستانها تا ۵۰ دلار می توان یک اتاق را اجاره کرد ۰دولت کمک هزینه مسکن نمی دهد ولی به کسانی که درس می خوانند حدود ۱۰ دلار کمک هزینه تحصیلی پرداخت می شود۰ به خانواده های بچه دار کم درآمد بابت هر بچه ماهانه ۵۰ دلار داده می شود و به خانواده های بیکار و بی درآمد در حدود 150 دلار پرداخت می شود۰ این مبلغ بدون در نظر گرفتن تعداد بچه است و این مبلغ به واحد خانواده داده می شود. تا سال 2002 کمک هزینه فرزند برای تمام خانواده ها وجود داشت. ولی اکنون کسی که برای طلاق پیش قدم می شود باید مخارج هزینه طلاق را که حدودا 100 دلار می باشد به دولت پرداخت کند. در قانون رسمی و دولتی مهریه وجود ندارد ولی چون سنتی است که از اسلام در فرهنگ مردم  بجای مانده است اگر کسی بخواهد می تواند با مراجعه به آخوندی با دادن رشوه که به آن پول شیرینی می گویند این کار را انجام دهد .

چه تعداد از زنان کار ودر تولید شرکت دارند؟

در حال حاضر بیکاری خیلی زیاد است. 60% جامعه بیکار است وکارهای سیاه و غیر تولیدی وجود دارند. حدودا نصف این جمعیت زنان هستند که در گرفتن کار مورد تبعیض شدید قرارمی گیرند. مثلا یک فرد از 17 یا 18 سالگی شروع به کار می کند تاهر سنی که بخواهد. ولی زنانی که سنشان از 30 یا 35 به بالا است شانس کمتری برای کار دارند حتی اگر دارای تحصیلات عالیه باشند. زنانی که از ابتدا شاغل بودند در کارشان باقی می مانند ولی زنانی که به خاطر بچه داری و خانه داری از کار فاصله بگیرند شانسی برای گرفتن کار ندارند. مرخصی برای زایمان و نگهداری از بچه در حدود دو سال است۰زنان باردار از ماه هفتم بارداری  تا ۲ماه بعد از زایمان مرخصی با حقوق دارند ولی بعد ازماه دوم زایمان تا بازگشت به کار  از مرخصی بدون حقوق می توانند استفاده کنند۰ سا بقا به این منوال بود ولی در شرایط جدید به علت ترس از دست دادن کار زنان  بلافاصله ۲ماه بعد از زایمان به سر کار برمی گردند۰ ضمنا خدمات درمانی در سیستم جدید بسیار گران است و خدمات و امتیازاتی که درسابق دراختیار زنان باردار بود اکنون وجود ندارد ۰سقط جنین قانونی است ولی ارزان نیست۰

 خشونت نسبت به زنان چگونه است؟

متاسفانه فرهنگ مرد سالاری حاکم است ۰زن و مردی که خارج از خانه کار می کنند قاعدتا باید در کارهای منزل با هم مشارکت داشته باشند۰ولی متاسفانه اینطور نیست. زنان در خانه باید به مرد سرویس بدهند حتی اگر مرد بیکار باشد۰ ولی به خاطر رشد سرمایه داری وشرکت فعال زن دراقتصاد خانواده ٬قدرت تصمیم گیری زنان بیشتر شده است۰

آیا در آذربایجان سازمانهای مدافع زنان وجود دارند؟

سازمانهای قانونی زنان زیاد است ولی اکتیو و فعال نیستند۰ این سازمانها فقط در چارچوب قانون می توانند فعالیت کنند. فعالیت غیر قانونی مخالف سیستم وجود دارد به این معنا که جریاناتی از زنان فعال هستند که جزو گروه های اپوزیسیون دولت و مخفی هستند و زیر ضرب می باشند۰

من چون خودم از فعا لین حقوق زن بودم اگردورنما و افقی برای بهبود حقوق پایمال شده زنان می دیدم آنجا را ترک نمی کردم۰من به سوسیالیسم سابق گرایش دارم و آن را نظام مناسبتری برای مردم می بینم ۰احساس وتجربه من این را به من می گوید که سوسیالیزم سیستم خوبی بود۰من ترجیح می دهم که یک جامعه سالم سوسیالیستی داشته باشیم۰